آخرین مطالب ارسالی
Last Posts
آهنگ های ویژه
Best Posts
کاشت مو
بهترین سایت کاشت مو با کمترین قیمت
کلینیک زیبایی
یافته جدید از گسل‌های تهران

رصد متفاوت رفتار گسل‌های تهران در سه مقطع زمانی، از «سکون لرزه‌ای» پهنه‌ای که پایتخت در کانون آن واقع شده است، حکایت دارد.

رصد متفاوت رفتار گسل‌های تهران در سه مقطع زمانی، از «Ø³Ú©ÙˆÙ† لرزه‌ای» پهنه‌ای که پایتخت در کانون آن واقع شده است، حکایت دارد. دو پژوهشگر، زمین‌لرزه‌های Û±Û³ سال گذشته در گستره Û²Û¶ هزار کیلومتر مربعی اطراف تهران را بررسی کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد به‌رغم تراکم بالای گسل‌های اصلی در پهنه‌ای که شهر تهران در آن واقع شده، در دو سال اخیر زلزله‌ای در این پهنه ثبت نشده است؛ درحالی‌که در غرب و شرق این گستره به ترتیب Û²Û´ و Û³Û± زلزله رخ داده است. تحقیق، یک فرضیه و سه پیشنهاد دارد.

پایش رفتار لرزه‌ای یک محدوده Û²Û¶ هزار کیلومتر مربعی به مرکزیت شهر تهران منجر به کشف یافته‌های جدید از گسل‌های پایتخت شد. به گزارش «Ø¯Ù†ÛŒØ§ÛŒ اقتصاد»ØŒ بررسی‌های علی بیت‌اللهی و نگار سودمند، دو تن از زلزله‌شناسان ایرانی در قالب یک پژوهش جدید درخصوص رفتار‌های لرزه‌ای شهر تهران و مناطق اطراف آن، نشان می‌دهد این گستره از پتانسیل لرزه‌خیزی بسیار بالایی به دلیل وجود گسل‌های متعدد برخوردار است. با این حال در بخش‌هایی از این گستره در برخی بازه‌های زمانی مورد بررسی وضعیت سکون لرزه‌ای حاکم است و علائمی از تخلیه انرژی گسل‌ها در قالب ثبت خرد‌لرزه‌ها و زمین‌لرزه‌های با بزرگای بیشتر به ثبت نرسیده است.

در این پژوهش برای بررسی رژیم لرزه‌خیزی پهنه شهر تهران با هدف رصد بهتر آخرین تغییرات در رفتار گسل‌های اصلی و فرعی، گستره جغرافیایی چهارگوشی به مرکزیت پایتخت به‌عنوان «Ù…نطقه نیازمند کنکاش» در نظر گرفته شده است؛ همچنین در قالب این پژوهش در سه دوره زمانی ۵،۲ و Û±Û³ سال اخیر در گستره‌ای مستطیل‌شکل به مرکزیت پایتخت و به ابعاد Û²Û°Û° در Û±Û³Û° کیلومتر (Û²Û°Û° کیلومتر از شرق تا غرب و Û±Û³Û° کیلومتر در شمال تا جنوب)، زمین‌لرزه‌های با بزرگی بیش از Ûµ/ Û² ریشتر ثبت شده در سایت مرکز لرزه‌نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، مورد آنالیز واقع شده است.

فاصله غربی‌ترین و شرقی‌ترین گوشه‌های این چهارگوش از حاشیه شهر تهران Û·Ûµ کیلومتر و فاصله شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین گوشه‌های آن از حاشیه پایتخت ÛµÛ° کیلومتر است. بررسی‌ها نشان می‌دهد Û¸Û³ گسل مهم، اصلی و فعال در این چهارگوش با طول مجموعا Û³Û³Û°Û° کیلومتر واقع شده‌اند؛ گسل‌های مشاء، شمال تهران، طالقان، رباط کریم، شمال و جنوب ری، پیشوا، کوشک نصرت، کندوان، کهریزک، گرمسار، ایوانکی، آراد و الموت‌رود را می‌توان از جمله این گسل‌ها برشمرد. علاوه بر این گسل‌ها، گسل‌های متوسط و فرعی در محدوده شهری تهران نیز در این چهارگوش قرار می‌گیرند که از جمله آن‌ها می‌توان به گسل‌های لویزان، نیاوران، پردیسان، ونک پارک، ولنجک و… اشاره کرد.

همچنین در چهارگوش انتخاب شده مجموعا Û¶Û· شهر قرار گرفته‌اند که جمعیتی بالغ بر Û±Ûµ میلیون و Û±Û±Û± هزار نفر را در خود جای داده‌اند؛ این گستره از آنجا که دو کلان‌شهر مهم کشور یعنی تهران و کرج را در خود جای داده است و از آنجا که تعداد قابل توجهی از گسل‌های کاری، جوان و اصلی در این ناحیه قرار دارند، به لحاظ ریسک لرزه‌ای از اهمیت زیادی برخوردار است.

آمار‌های موجود نشان می‌دهد در پهنه مورد بررسی مجموعا Û´ میلیون و۸۲۵ هزار واحد مسکونی و بیش از یک میلیون نفر جمعیت سکونت دارند. بررسی‌های انجام شده از سوی این تیم تحقیقاتی نشان می‌دهد تراکم گسلش (تعداد گسل‌های فعال و لرزه‌زا) در شمال تهران نسبت به سایر اضلاع و بخش‌های گستره مورد بررسی بیشتر است؛ همچنین در شرایطی که تراکم گسلش یا تعداد گسل‌ها در غرب تهران بیش از ضلع شرقی پایتخت است، زمین‌لرزه‌های رخ داده در بخش شرقی این گستره در سه دوره مورد بررسی، بیشتر از پهنه‌های غربی است.

براساس اطلاعات موجود در این پژوهش، در بازه زمانی Û±Û³ سال اخیر مجموعا Û±Û°Û² زمین‌لرزه با بزرگای Û³ ریشتر و بیشتر، در این گستره به ثبت رسیده است که از این تعداد یک زمین‌لرزه با بزرگای بیش از Ûµ ریشتر بوده است؛ همچنین Û±Û° زمین‌لرزه با بزرگای Û´ تا Ûµ ریشتر و Û¹Û± زمین لرزه با بزرگای Û³ تا Û´ ریشتر در این بازه زمانی در پهنه مورد بررسی به ثبت رسیده است که بررسی‌ها حاکی است تعداد این زمین‌لرزه‌ها در نواحی شرقی پایتخت بیش از نواحی غربی بوده است؛ حال آنکه تعداد و تراکم گسل‌ها در سمت غربی گستره مورد بررسی بیش از سمت شرقی این پهنه است.

بررسی‌های صورت گرفته در رابطه با وضعیت لرزه‌خیزی پایتخت وحواشی پیرامونی آن طی Û±Û³ سال گذشته نشان می‌دهد در این بازه زمانی گستره شهری تهران و اطراف آن در راستای شمالی و جنوبی از زمین‌لرزه تنک بوده است؛ در واقع در این پهنه به رغم وجود گسل‌های متعدد فعال و کاری، زمین‌لرزه‌های مورد انتظار به وقوع نپیوسته است که این موضوع ضرورت مهمی را به لحاظ مطالعاتی پیش‌روی زلزله‌شناسان قرار می‌دهد؛ تنک بودن گستره شهری تهران در پهنه مورد اشاره، ضرورت تمرکز مطالعاتی بیشتری را از جهت بررسی قفل‌شدگی گسل‌های شمال تهران و سایر گسل‌های مجاور شهری پایتخت ایجاد کرده است.

بررسی تحولات لرزه‌ای پهنه مورد بررسی در Ûµ سال اخیر نیز نشان می‌دهد در این مدت Û±Û°Û¸ زمین‌لرزه با بزرگای بیش از Ûµ/ Û² ریشتر به وقوع پیوسته است که بزرگ‌ترین آن، زمین‌لرزه Û²/ Ûµ ریشتری ملارد در سال گذشته بوده است؛ از این تعداد Ûµ زمین‌لرزه دارای بزرگی Û´ و بزرگ‌تر از آن و Û²Û¹ زمین‌لرزه با بزرگای بین Û³ و Û´ ریشتر و مابقی کوچک‌تر از Û³ ریشتر بوده است؛ همچنین بررسی‌ها نشان می‌دهد از مجموع زمین‌لرزه‌های ثبت شده در Ûµ سال گذشته Û²Û¹ زمین‌لرزه در سمت غربی تهران رخ داده است که متوسط بزرگی این زمین‌لرزه‌ها در این ناحیه Û³ ریشتر بوده است؛ همچنین از مجموع کل این زمین‌لرزه‌ها Û·Û· زلزله نیز با متوسط بزرگای Û¹/ Û² ریشتر در بخش شرق تهران به وقوع پیوسته است.

نتایج این پژوهش از روند Ûµ سال اخیر رفتار لرزه‌ای شهر تهران و نواحی پیرامونی آن نشان می‌دهد در بازه زمانی Ûµ سال اخیر از ابتدا تا انتها پس از کاهش قابل ملاحظه رخداد زلزله، روند افزایش ناگهانی تعداد زمین‌لرزه‌ها رخ داده است؛ این موضوع را می‌توان با یک اصل فیزیکی در ارتباط دانست؛ مبنی بر اینکه دوره‌های سکون لرزه‌ای در واقع فرصت زمانی لازم برای تجمع تنش‌های لرزه‌ای و سپس رهایی آن‌ها در شکل رخداد زلزله را فراهم می‌کند.

در پنج سال گذشته در نوار شمالی-جنوبی پهنه مورد بررسی به مرکزیت تهران سکون لرزه‌ای قابل توجهی مشاهده می‌شود؛ این نوار دربردارنده محدوده شهری نیز هست که در آن طی Ûµ سال گذشته تنها یک زمین‌لرزه در جنوب آن با بزرگی Ûµ/ Û² ریشتر در ماه اول سال Û²Û°Û±Û· (زمستان Û¹Ûµ) به ثبت رسیده است.

در این پژوهش، رفتار لرزه‌ای شهر تهران و نواحی پیرامونی آن در گستره مورد بررسی در دو سال گذشته نیز مورد تحقیق قرار گرفته و اعلام شده است بازه زمانی Û² سال اخیر از آن جهت که اطلاعات جدیدتری در ارتباط با رفتار لرزه‌ای تهران و نواحی پیرامونی در اختیار قرار می‌دهد و با داده‌های جدیدتری سروکار دارد از اهمیت ویژه‌تری برخوردار است و تغییرات اخیر رفتار لرزه‌ای گستره در آن به نحوی بهتر قابل ارزیابی است.

طی دو سال گذشته مجموعا ÛµÛµ زمین‌لرزه در اطراف تهران و پهنه مورد بررسی به ثبت رسیده است؛ این در حالی است که اگر پهنه مورد بررسی به‌طور مساوی به سه مستطیل تقسیم شود، در مستطیل میانی که شهر تهران در مرکزیت آن قرار دارد طی دو سال گذشته حتی یک زمین‌لرزه نیز به ثبت نرسیده است درحالی که در این پهنه تعداد قابل توجهی گسل فعال وکاری و جوان وجود دارد که هر کدام توان لرزه‌زایی قابل توجهی دارد؛ در واقع رصد تحولات مربوط به رفتار لرزه‌ای محدوده مورد بررسی نشان می‌دهد در مستطیل مرکز که در راستای شمالی-جنوبی با طول Û±ÛµÛ° کیلومتر (از ملارد در غرب تا پردیس در شرق) و عرض ۷۰کیلومتر (از جواد آباد در جنوب تا مرزن آباد در شمال)، به مرکزیت پایتخت قرار دارد، طی دو سال گذشته زمین‌لرزه‌ای رخ نداده است؛ این موضوع نشان‌دهنده سکون لرزه‌ای قابل توجهی است که به دلیل تعدد گسل‌های با قابلیت لرزه‌زایی بالا، نیازمند پایش و بررسی است.

بررسی تحولات لرزه‌ای پهنه مورد بررسی طی دو سال گذشته حاکی است، غرب این مستطیل با Û²Û´ زمین‌لرزه که بزرگ‌ترین آن با بزرگای Û²/ Ûµ ریشتر سال گذشته در ملارد اتفاق افتاد دارای میانگین بزرگی Û³ ریشتر است؛ در سمت شرق این مستطیل نیز Û³Û± زمین‌لرزه با متوسط بزرگی Û¸/ Û² به وقوع پیوسته است، اما مستطیل وسطی و عبوری از تهران فاقد رخداد لرزه‌ای است.

نتیجه به دست آمده از این پژوهش نشان می‌دهد از یک زاویه، عدم وقوع تنش لرزه‌ای در مستطیل میانی پهنه موردبررسی به رغم تجمع گسل‌های فعال، اصلی، جوان و کاری در این محدوده، در بازه زمانی مورد بررسی، می‌تواند احتمال افزایش خطر مربوط به وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر در نتیجه تجمع کنش لرزه‌ای را تقویت کند.

به‌عبارت دیگر گاه سکون‌لرزه‌ای در یک منطقه گسلی، پرمعنادار از فعالیت‌های لرزه‌ای در آن گستره است؛ زلزله‌شناسان معتقدند سکون لرزه‌ای در گستره‌ای که در آن گسل‌های اصلی وفعال قرار دارند، اما در یک بازه زمانی مشخص فاقد تحرکات لرزه‌ای هستند می‌تواند از یک زاویه نشان‌دهنده احتمال تجمع تنش‌ها در یک ناحیه گسلی در نتیجه قفل‌شدگی گسل‌ها و تقویت احتمال وقوع زمین‌لرزه‌های بزرگ‌تر در سال‌ها و دوره‌های بعد باشد.

گسل‌ها شکستگی‌های پوسته زمین هستند که گاه بر اثر حرکات پوسته ممکن است در یکدیگر قفل شده ومانع از آزادسازی انرژی‌های جمع شده در لایه‌های زیرین زمین در قالب خردلرزه‌ها یا زمین‌لرزه‌های با بزرگای کم شوند؛ در نتیجه تجمع تنش‌ها به دنبال بروز پدیده قفل شدگی گسلی انرژی‌ها بدون آنکه امکان رهاشدگی در دوره‌های زمانی مختلف داشته باشند در یک ناحیه انباشته شده و به‌صورت ناگهانی آزاد می‌شوند؛ این امر منجر به بروز زمین‌لرزه‌های مهیب و مخرب خواهد شد؛ تیم مطالعاتی این پژوهش دست‌کم سه راهکار مهم برای مدیریت چنین وضعیتی به منظور به حداقل رساندن خسارت‌های ناشی از احتمال آزادشدن ناگهانی تنش‌های تجمیع شده در دوره‌های زمانی طولانی در نواحی گسلی شهر تهران و اطراف آن پیشنهاد می‌کنند.

پایش لرزه‌ای گسل‌های تهران واطراف آن به‌طور جدی با سنجه‌های مناسب به همراه اندازه‌گیری تنش‌ها و کرنش‌ها یکی از این روش‌ها است؛ لازم است در وهله دوم کار جدی روی پیش‌نشانگر‌های زلزله با اولویت تهران آغاز شود و در مرحله سوم پیشنهاد شده است به پدیده‌ها و ناهنجاری‌هایی که ممکن است با عوامل لرزه‌ای مرتبط باشند به‌طور جدی توجه شود.

 ارسال در حدود 1 هفته قبل  ادامه مطلب »